Vrienden van de Leidsehout Vereniging vrienden van
De Leidse Hout

Geschiedenis van het park

Initiatief
Het idee voor de aanleg van een park van ca. 20 ha. was afkomstig van de letterkundige en gemeenteraadslid Johannes Knuttel. In 1919 deed hij zijn eerste voorstel. Het moest een park voor alle lagen van de Leidse bevolking worden: een volkspark. Knuttels inspanningen leidden aanvankelijk tot niets. Pas toen de gemeente in 1925 van de Leidse fabrikant Johan de Koster een bijdrage van fl.11.500 kreeg voor de aanleg van een park, werd de stichting ‘Fonds voor Aanleg, Onderhoud en Beheer van Wandelparken' in het leven geroepen en kregen de plannen vastere vorm. Vervolgens kwamen er vanuit de gegoede burgerij (o.a. van Hendrik van Waveren en Boudewijn Frans Krantz) nog andere schenkingen en werden er inzamelingsacties gehouden. (Overigens gebruikte Krantz voor zijn personeel en zijn familie de naam "Frans" als voornaam. Zie o.a. het boek "geverfd door de wol" van Noordam e.a.)

De 3-Oktoberviering in 1927 stond helemaal in het teken van de aanleg van het park. De collecte onder de burgerij op die dag leverde fl.1.789,36 op. Daarna stegen de giften flink door de bekendheid die de plannen hadden gekregen.
In 1928 gaf de gemeente het terrein in erfpacht aan de stichting. Een groot deel van het terrein, ten zuidwesten van de Maredijk was tamelijk drassig. Aan de kant van de Warmonderweg ligt het op een hoger gelegen voormalige strandwal. De lage ligging veroorzaakte wateroverlast. Pas in 1995 kreeg de Leidse Hout eindelijk een eigen gemaaltje, zoals Van Nes in de jaren twintig al zo graag had gewild. Het waterpeil kan nu veel beter worden geregeld.

Ontwerp

Het ‘Fonds Leidse Hout’ gaf opdracht aan Klaas van Nes om een plan te maken. In 1927 presenteerde de landschapsarchitect Klaas van Nes zijn eerste plan. Dat was gebaseerd op de oude polderverkaveling.

Geheel in lijn met de volksparkgedachte was het een ontwerp voor een compleet recreatiegebied. Van het door van Nes ontworpen plan zijn de meeste elementen nog aanwezig: de speelweiden, de grote eendenvijver en de kleine spartel- of plasvijver, oorspronkelijk voor de kinderen maar nu speciaal voor de honden die verkoeling zoeken en de atletiekbaan (als onderdeel van sportpark).

Vóór de aanleg was het een agrarisch gebied, waarin twee boerderijen lagen. Deze zijn nog terug te vinden op kaarten uit 1600. Éen boerderij staat er nog steeds en naast deze woning ligt nu het Koetshuis. Dat is in 1990 monumentaal verbouwd tot bezoekerscentrum. De functie die het Koetshuis had in het kader van milieueducatie is in verband met bezuinigen opgeheven en sinds januari 2013 is in het Koetshuis het ‘Yogacentrum Leidse Hout’ gevestigd.
Begin jaren vijftig is het park uitgebreid met het Bospark aan de noordkant van de Groene Maredijk.

Historische structuur


De sfeer in het park wordt bepaald door zicht-assen, zoals langs de prachtige eikenrijen van de Van Waverenweg; het zicht over de grote speelweide en dat vanaf de vijver, langs de muziektent in de richting van het ziekenhuis. Ook de contrasten tussen licht en donker en tussen de open en de gesloten ruimtes zijn karakteristiek voor het park: zoals onder de lindes aan de John de Kosterweg als contrast met de atletiekbaan en de donkerte rondom het openluchttheater.
Zie het beheerplan blz. 6 en 7

Aanleg

Dat eind 1928 eindelijk kon worden begonnen met de aanleg van het park, was te 'danken' aan de ernstige economische crisis, die in Leiden nog heviger was dan in andere steden. Vele werklozen konden met rijkssteun aan het (zware) werk worden gezet. De bovenste grondlaag, die bestond uit veen, moest worden weg gegraven en het laaggelegen en drassige terrein moest door de aanleg van ca. 400 meter aan sloten eerst goed worden ontwaterd en opgehoogd voordat er een begin kon worden gemaakt met de beplanting.
Op 30 juni 1931 was 'het lustoord in beginsel gereed' en vond de opening van het park plaats. De grote vijver was nog maar half gegraven en er ontbraken nog allerlei voorzieningen. Door geldgebrek kon slechts met moeite een budget worden gevonden voor het onderhoud van het park. De bijdragen van de gemeente Leiden en de toch al geringe donatie van de gemeente Oegstgeest werden in die jaren vaak verminderd. Toch slaagde het bestuur er in banken, speeltoestellen e.d. te plaatsen en belangstellenden en bollentelers schonken regelmatig plantjes. In 1935 werd het dierenverblijf met hertenkamp gebouwd. Maar het zou tot 1949 duren voor er een echt (door K.J. Koch ontworpen) theehuis in het park stond.

Muziektent de Waterlelie

De in 1938 geplaatste demontabele muziektent was geen lang leven beschoren. In de oorlog werd ze afgebroken en het zou tot de jaren negentig duren totdat (o.a.) de Vrienden van de Leidse Hout het initiatief namen voor de bouw van een nieuwe muziektent. Eind 1996 werd de door Anneke Janson ontworpen 'Waterlelie' in gebruik genomen.

De oorlog

In de oorlog vond de grote kaalslag plaats. Naar schatting verdwenen er in totaal 2.000 bomen uit het park in de kachels van de omwonenden. Ook bijna alle hakhout was opgestookt. Een groot deel van het huidige park dateert dus van na de Tweede Wereldoorlog. Oorspronkelijk is het park beplant met inheemse plantensoorten die in de omgeving van Leiden voorkwamen. De hoger gelegen delen met zandgrond aan de kant van de Warmonderweg werden beplant met inlandse eiken (de Van Waverenweg) en beuken met een ondergroei van rododendrons, hulst, taxus, vlier en stinsenvegetatie

Bospark

In 1958 werd de Warmonderweg verbreed en recht getrokken, waarbij toen een strook van 6000 m2 van het park werd afgesneden. Maar eind jaren vijftig werd het Bospark aan de Leidse Hout toegevoegd. Dat hing samen met de aanleg van sportvelden in de Kikkerpolder. Een deel van die polder werd omgetoverd tot het Bospark en daarin werd een openluchttheater aangelegd: een half amfitheater met water voor de akoestiek en beplanting als coulissen.

Bedreigingen

Het park werd in 1978 en 1987 bedreigd door het initiatief van de gemeente Leiden om een busbaan aan te leggen over de Johan de Kosterweg. Door acties van de buurtbewoners is daar toen vrij snel van afgezien. En ook de in 1987 gelanceerde nieuwe 'aanval' op het park door het plan om langs de Warmonderweg een rij woningen in het park te bouwen, is met succes bestreden. Minder goed liep het af met de plannen voor de nieuwbouw van de Woutertje Pieterse basisschool aan de Houtlaan. Ondanks het verzet van velen kwam die er toch. De medio jaren negentig geopperde plannen voor nieuwbouw van een verpleeghuis en een groot parkeerplein op de sportvelden, zijn echter met succes bestreden. In die tijd is de groene lijn scherp vastgelegd in het bestemmingsplan.

Gemeentelijk monument

De ‘Stichting Leidse Hout Monumentwaardig’ heeft rond 2007 het initiatief genomen om het park aan te wijzen als gemeentelijk monument. Een eerste stap daartoe was het laten opstellen van een waardestellend rapport. De VVLH heeft dat initiatief van harte gesteund. Na vele overlegrondes in o.a. de monumentencommissie heeft het college van B&W in april het overgrote deel van de Leidse Hout aangewezen als gemeentelijk monument en daar in haar besluit van 2009 ook de atletiekbaan onderdeel van gemaakt.

Bronnen

• Annerije van der Vliet: Van natte weide tot wandelpark;
• 75 jaar Leidse Hout, Primavera Pers, Leiden 2006, in de Leidse historische reeks;
• Gemeente Leiden, Dienst Milieu en beheer: Beheerplan Leidse Hout & Bospark 2006-2021; 19 april 2007;
• Gemeente Leiden: Wandelen in de Leidse Hout, Heempark & Oud Poelgeest, 2006;
• B. Lamberts: Advies aan de monumentencommissie d.d. 2 april 2007.

Download hier het beheerplan volkspark de leidse hout

Downloaden

Bekijk de laatste foto's

Naar fotoalbum